خود را بيان كند رعايت جامعه‌شناسى محيط را كرده وهمگام با جوّ حاكم رسالت خود را بيان داشته است . پس آنچه عيب ونقص است ، فرض نخست ( تأثيرپذيرى از محيط ) است ولى فرض دوم ( تأثيرگذارى بر محيط وهمگام با فرهنگ جامعه ) كمال وورزيدگى است كه از بهترين راه توانسته است مرام وآيين خود را پياده كند . پس از اين مقدمهء كوتاه به طرح شبهات وارده مىپردازيم : 1 . شيوه سوره‌هاى مكي ، شدت وعنف وپرخاش كردن است . در صورتي كه شيوهء سوره‌هاى مدنى مسالمت‌آميز است . واين تفاوت بدان جهت بوده است كه برخورد مردم مكة تند ومقاوم وبرخورد مردم مدينه مسالمت‌آميز وپذيرش‌وار بوده است . لذا قرآن در مقابل اين دو حالت متضاد ، حالت مشابه به خود گرفته وهمان شيوه‌اى را به كار برده است كه مردم در برابر آن پيش گرفته‌اند . در جواب بايد گفت : أولا ، تنها سوره‌هاى مكي ويژگى وعيد وتهديد را ندارد ، بلكه در بسيارى از سوره‌هاى مدنى نيز متناسب مخاطبين خود روش شدت وعنف وتهديد به كار رفته است . اگر مخاطبين در مدينه ، همانند مخاطبين در مكة ، افراد مقاوم وسرسخت وحق‌ناپذير بودند ، لحن قرآن با آنان تند وبا شدت بوده است ؛ زيرا بايد با هركس با همان سلاح كه به كار مىبرد مقابله كرد واين از قدرتمندى قرآن حكايت مىكند ، نه از ضعف آن . در سورهء بقره مىخوانيم : « الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ » « 1 » . « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَلا تُظْلَمُونَ » « 2 » . « فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ » « 3 » . همچنين شدت لحن آياتي كه در برخورد با منافقين وسرسختان أهل كتاب در مدينه نازل شده ، كمتر از شدت لحن آياتي كه در مكة در برخورد با مشركين نازل شده است ، نيست وأحيانا بسيار شديدتر است . شايد عنف‌ترين سوره‌هاى قرآني سورهء برائت باشد كه از آخرين سوره‌هاى نازل‌شده در مدينه است ومخاطبين آن

--> ( 1 ) بقره 2 : 275 . ( 2 ) بقره 2 : 278 و 279 . ( 3 ) بقره 2 : 24 .